Viêm mũi vận mạch là một dạng viêm mũi không do dị ứng, trong đó niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những kích thích từ môi trường hoặc sự thay đổi bên trong cơ thể. Khi đó, các mạch máu ở niêm mạc mũi giãn ra, niêm mạc bị phù nề và các tuyến trong mũi tăng tiết dịch, dẫn đến các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc hắt hơi.
Khác với viêm mũi dị ứng, tình trạng này không xuất phát chủ yếu từ phản ứng dị ứng với các chất như phấn hoa, bụi nhà hay lông động vật. Vì vậy, người bị viêm mũi vận mạch thường không có biểu hiện ngứa mũi, ngứa mắt hoặc chảy nước mắt rõ rệt như người bị viêm mũi dị ứng.
Viêm mũi vận mạch xảy ra do đâu?
Cơ chế chính liên quan đến sự rối loạn điều hòa hoạt động của hệ thần kinh tự chủ tại niêm mạc mũi. Các mạch máu và tuyến tiết dịch trong mũi trở nên nhạy cảm hơn bình thường, nên chỉ cần một kích thích tương đối nhẹ cũng có thể gây nghẹt hoặc chảy nước mũi.
Một số yếu tố thường làm xuất hiện hoặc khiến triệu chứng nặng hơn gồm:
- Thay đổi thời tiết, đặc biệt khi nhiệt độ thay đổi đột ngột.
- Không khí quá lạnh hoặc quá khô.
- Thay đổi nhiệt độ và độ ẩm trong môi trường.
- Khói thuốc lá, khói bụi và không khí ô nhiễm.
- Mùi nước hoa, hóa chất hoặc các mùi nồng.
- Đồ ăn cay, thức ăn hoặc đồ uống nóng ở một số người.
- Căng thẳng, xúc động hoặc thiếu ngủ.
- Một số thay đổi nội tiết tố.
- Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến niêm mạc mũi.
Không phải người bệnh nào cũng nhạy cảm với tất cả những yếu tố trên. Mỗi người có thể có những tác nhân kích hoạt khác nhau.
Các triệu chứng thường gặp
Triệu chứng của viêm mũi vận mạch có thể kéo dài dai dẳng hoặc xuất hiện từng đợt. Những biểu hiện thường gặp nhất là:
1. Nghẹt mũi
Đây là một trong những triệu chứng điển hình. Người bệnh có thể nghẹt một bên hoặc cả hai bên mũi, đôi khi nghẹt thay đổi luân phiên giữa hai bên.
Nghẹt mũi có thể rõ hơn khi nằm, khi thời tiết thay đổi hoặc khi tiếp xúc với không khí lạnh.
2. Chảy nước mũi
Nước mũi thường trong, loãng và có thể chảy liên tục hoặc từng đợt. Một số người đặc biệt dễ bị chảy nước mũi khi gặp lạnh, ăn thức ăn cay hoặc tiếp xúc với mùi mạnh.
3. Hắt hơi
Hắt hơi có thể xuất hiện nhưng mức độ không nhất thiết giống viêm mũi dị ứng.
4. Cảm giác khó chịu trong mũi
Người bệnh có thể cảm thấy mũi bị kích thích, khô, bí hoặc khó chịu, đôi khi kèm giảm khả năng ngửi nếu tình trạng nghẹt kéo dài.
Viêm mũi vận mạch khác viêm mũi dị ứng như thế nào?
Hai tình trạng này có thể gây nghẹt mũi, chảy nước mũi và hắt hơi nên đôi khi rất dễ nhầm lẫn.
Ở viêm mũi dị ứng, triệu chứng thường liên quan đến việc tiếp xúc với chất gây dị ứng và thường đi kèm ngứa mũi, ngứa mắt, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt.
Trong khi đó, viêm mũi vận mạch thường bị kích hoạt bởi các yếu tố như lạnh, thay đổi thời tiết, mùi mạnh, khói bụi hoặc thay đổi nhiệt độ. Triệu chứng ngứa mắt và ngứa mũi thường không nổi bật.
Tuy nhiên, một người có thể đồng thời mắc cả viêm mũi dị ứng và viêm mũi không do dị ứng. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân cụ thể sẽ giúp lựa chọn cách điều trị phù hợp hơn.
Viêm mũi vận mạch có chữa khỏi hoàn toàn được không?
Viêm mũi vận mạch thường có tính chất kéo dài và có thể tái phát, vì vậy không phải trường hợp nào cũng có thể loại bỏ hoàn toàn tình trạng nhạy cảm của niêm mạc mũi.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người bệnh phải chịu nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi suốt đời.
Mục tiêu điều trị là giảm mức độ nhạy cảm của mũi, hạn chế các đợt bùng phát và kiểm soát triệu chứng để người bệnh có thể sinh hoạt, học tập và ngủ nghỉ bình thường.
Nhiều người có thể kiểm soát triệu chứng rất tốt nếu xác định được yếu tố kích thích và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp.
Điều trị viêm mũi vận mạch như thế nào?
Việc điều trị phụ thuộc vào triệu chứng chủ yếu và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống.
1. Hạn chế các yếu tố kích thích
Đây là bước quan trọng và nên được thực hiện thường xuyên.
Người bệnh nên:
- Giữ ấm khi thời tiết lạnh hoặc thay đổi đột ngột.
- Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, khói bụi và không khí ô nhiễm.
- Tránh những mùi nồng mà bản thân đã xác định là yếu tố gây triệu chứng.
- Giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế bụi.
- Nếu phải tiếp xúc với môi trường nhiều bụi, có thể sử dụng khẩu trang phù hợp.
- Chú ý ngủ đủ và giữ sinh hoạt điều độ.
Việc xác định chính xác những yếu tố khiến triệu chứng xuất hiện sẽ giúp việc phòng ngừa hiệu quả hơn.
2. Rửa mũi bằng nước muối
Rửa mũi bằng dung dịch nước muối phù hợp có thể giúp làm sạch dịch tiết, bụi và các chất kích thích trong khoang mũi, đồng thời hỗ trợ giảm cảm giác khó chịu.
Có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% hoặc sản phẩm rửa mũi chuyên dụng.
Khi rửa mũi, cần thực hiện đúng cách và sử dụng nguồn nước, dụng cụ bảo đảm vệ sinh nếu tự pha hoặc dùng dụng cụ rửa mũi.
3. Thuốc xịt mũi
Nếu các biện pháp thông thường không đủ kiểm soát triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc xịt mũi.
Tùy biểu hiện chính, thuốc có thể thuộc các nhóm như:
- Corticosteroid xịt mũi, thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng viêm và giảm triệu chứng ở một số trường hợp.
- Thuốc xịt mũi kháng cholinergic, đặc biệt có thể hữu ích khi chảy nước mũi là triệu chứng nổi bật.
- Một số thuốc khác có thể được cân nhắc tùy nguyên nhân và tình trạng cụ thể.
Không nên tự ý sử dụng thuốc xịt thông mũi co mạch trong thời gian dài. Việc lạm dụng nhóm thuốc này có thể khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên dai dẳng hoặc nặng hơn.
4. Điều trị bằng thủ thuật hoặc phẫu thuật
Nếu nghẹt mũi kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và không đáp ứng đầy đủ với điều trị nội khoa, bác sĩ tai mũi họng có thể đánh giá cấu trúc bên trong mũi.
Trong một số trường hợp phù hợp, có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp nhằm làm giảm kích thước cuốn mũi hoặc cải thiện đường thở.
Tuy nhiên, phẫu thuật hoặc thủ thuật không phải lựa chọn đầu tiên cho tất cả người bệnh. Quyết định can thiệp cần dựa trên nguyên nhân gây nghẹt, mức độ phì đại cuốn mũi, tình trạng niêm mạc và đáp ứng với điều trị trước đó.
Viêm mũi vận mạch có nguy hiểm không?
Thông thường, viêm mũi vận mạch không phải là bệnh nguy hiểm đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu kéo dài, nghẹt mũi có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Người bệnh có thể gặp:
- Khó ngủ hoặc ngủ không ngon.
- Khó thở bằng mũi.
- Cảm giác mệt mỏi do ngủ kém.
- Khó tập trung trong học tập hoặc công việc.
- Khó chịu vì phải thường xuyên xì mũi, hắt hơi hoặc lau nước mũi.
- Giảm khả năng ngửi trong những giai đoạn nghẹt mũi nhiều.
Ngoài ra, không phải mọi trường hợp nghẹt mũi và chảy nước mũi đều là viêm mũi vận mạch. Viêm mũi dị ứng, viêm xoang, lệch vách ngăn, polyp mũi và một số bệnh lý khác cũng có thể gây những triệu chứng tương tự.
Khi nào nên đi khám?
Nên khám bác sĩ tai mũi họng nếu tình trạng nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt.
Đặc biệt, cần được kiểm tra nếu:
- Nghẹt mũi kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Nghẹt chủ yếu ở một bên mũi.
- Có chảy máu mũi tái diễn.
- Giảm hoặc mất khứu giác kéo dài.
- Đau vùng mặt hoặc có dịch mũi bất thường.
- Triệu chứng không cải thiện dù đã tránh các yếu tố kích thích.
- Phải thường xuyên sử dụng thuốc xịt thông mũi mới có thể thở được.
Bác sĩ có thể dựa vào triệu chứng, khám mũi và trong một số trường hợp thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết để phân biệt viêm mũi vận mạch với các nguyên nhân khác.
Có thể sống bình thường với viêm mũi vận mạch không?
Có. Mặc dù tình trạng này có thể kéo dài hoặc tái phát, đa số người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng bằng cách hạn chế yếu tố kích thích, chăm sóc mũi đúng cách và sử dụng thuốc khi cần.
Điều quan trọng là không nên chỉ tập trung vào việc “chữa khỏi hoàn toàn” mà cần hướng đến việc kiểm soát triệu chứng lâu dài và tìm ra những yếu tố khiến mũi phản ứng mạnh.
Nếu triệu chứng thường xuyên tái phát hoặc ngày càng nặng, việc khám chuyên khoa tai mũi họng sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.